Đừng để “quyền” đi liền với “lợi”

Ở bất kỳ phiên họp nào của Quốc Hội, chúng ta cũng đều nghe các vị dân biểu tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri cả nước gửi tới các cơ quan nhà nước. Phần lớn ý kiến ở các kỳ họp trước bày tỏ những bức xúc đến vấn đề chống tham nhũng, thất thoát, lãng phí hiện nay rất phức tạp, thể hiện qua việc gia tăng trong 7 yếu tố được ông liệt kê: Số lượng các vụ, quy mô, phạm vi ngành, vị trí xã hội cao, lĩnh vực kinh tế trọng điểm, lợi dụng pháp luật, quản lý đất đai…

Về mặt không gian, chúng ta không lấy làm lạ vì đây không chỉ là chuyện ở nước mình. Ở những quốc gia đang phát triển như Hàn Quốc chẳng hạn, cụ thể vừa rồi bà Tổng thống Hàn Quốc bị cáo buộc tham nhũng và lợi dụng chức quyền mà đã bị phế truất chức vụ Tổng thống và đang phải ngồi tù. Hay bà Thủ tướng Thái Lan bị cáo buộc và làm tổn thất gạo của nhà nước mà phải bị phế truất quyền và chức vụ, bà phải trốn sang nước ngoài để thoát tội để khỏi phải điều tra và ngồi tù. Nói theo Ruth Capriles, biên tập viên tự điển và tham nhũng. Trước khi thị trường trên thế giới bị suy sụp và lợi nhuận xuất khẩu dần bị suy kiệt thì “Tham nhũng ở đất nước này không những được dung thứ mà còn được xem là tất yếu, không ai quan tâm những nhà lãnh đạo đang làm gì, chừng nào họ còn hưởng lợi được (từ những nguồn lợi dầu khí). Đó chính là nền đạo đức của chúng ta …

Nhưng khi những người dân ý thức về quyền lực của mình, họ đã làm thay đổi cách ứng xử của những quan chức được bầu lên” (The Dictionary of Corruption). Những gì đúng với nhân dân Hàn Quốc thì cũng đúng với mọi nơi trên Thế Giới. Chúng ta cũng có thể thấy một vài vụ scandal tương tự ở Đức như trường hợp Ông Kichimiyazawa, thời còn làm bộ trưởng tài chính, nói chung là ở những người có quan niệm “sự trung thực có nghĩa là chia nhau phần hối lộ”. (Where homesty means sharing your bribes- Trích theo Global paradox John Naisbitt).

Về mặt thời gian, tất cả những thói quen xấu ấy xuất phát từ lòng tham tiềm ẩn trong con người không phải chỉ hôm nay mà đã từ lâu, rất lâu khi “Quyền” luôn đi đôi với “Lợi”.

Đọc truyện Kiều, ta đã hiểu: 

“Một ngày lạ thói sai nha

Làm cho khốc họ chẳng qua vì tiền”

Đến Tam Nguyên Yên Đỗ phải ngậm ngùi:

Có tiền việc ấy mà xong nhỉ?

Đời trước làm quan cũng thế a?

Hay Sư Phụ trụ trì chùa Hoằng Pháp cũng có câu rất hay:

Phong bì nặng ký, mọi việc như ý

Nói như thế không có nghĩa là chúng ta chấp nhận thời nào cũng thế, ở đâu cũng thế, có gì mà ầm ĩ, mà kiến nghị. Nhìn lại tình trạng trên ở đất nước mình, chúng ta có nhiều điều quan ngại:

1. Số tiền tham lam trong từng vụ việc, có thể chưa lớn bằng xảy ra ở những nước khác nhưng quy mô dàn trải nhiều hơn. Từ anh công an khu vực, anh cán bộ thuế, anh hải quan cảng… đều có thể sách nhiễu, nhũng lạm.
2. Hệ quả phát sanh rất nghiêm trọng: Tham nhũng là anh em sinh đôi của tệ quan liêu và luôn là bạn đồng hành của lãng phí. Đều này giải thích sự trì trệ trong việc vận hành guồng máy hành chính công mà mức độ minh bạch của đất nước chúng ta được tổ chức minh bạch trên thế giới (International Transparenary) xếp 99/122 nước được thống kê.
3. Chưa có cơ chế, biện pháp ngăn chặn thực sự hiệu quả: những năm qua, đã có nhiều vụ việc được phanh phui, phần lớn là do nhân dân hay báo chí phát hiện, rất ít do các cơ quan thanh tra hay kiểm sát. Vấn đề được đặt ra ở đây lại là con người, nói như một đại biểu Quốc Hội: “Khi người ta lãng phí hay ăn cắp của công mà cảm thấy xấu hổ thì người ta phải dừng lại”. Người cai trị thiếu lòng nhân, dùng thủ đoạn và quyền lực lấy của dân đắp vào của mình, trong Kinh dịch gọi đó là hiện tượng “Tổn hạ ích thượng”. Thoán truyện quả nói: Tổn, tổn hạ ích thượng, kỳ đạo thượng hành”- Quẻ tổn, bớt dưới thêm trên, đường lối ấy hướng đi lên.

Suy ra, kẻ làm lãnh đạo phải giữ lòng trung tín, không được dùng quyền mà mưu sinh cá nhân. Trong đời sống riêng, không chi tiền hoang phí, xa xỉ, kiêu căng làm mất lòng dân. Nếu không làm được như thế thì biến vận nước từ chỗ Thái- tốt đẹp hài hòa sang Tổn- chông chênh và bất trắc. Dưới nhãn quan Phật giáo, để chế ngự được ngọn lửa tham sân si nung nấu tâm thức mình, người nắm giữ quyền lực phải trang bị chánh tư duy để suy niệm chân chánh về vai trò công bộc của mình, loại trừ những tư tưởng bất thiện, nuôi dưỡng tâm từ ái, (theo Nho học là người nhân). Bởi lẽ trong thế gian vô minh này, tham, sân, si là cội gốc của tất cả các tội lỗi, kẻ thù độc hiểm nhất của nhân loại là lòng tham, tức là sự luyến ái, bám víu vào cái được gọi là “Ta” hay “Của ta”. Tất cả mọi nghiệp chỉ phát sinh từ đây (The Buddha and His Teachings-Narada).

Xuất phát từ quyền lợi bản thân và gia đình hoặc vì những người cùng phe cánh, người nắm quyền dễ gây ra tình trạng bất ổn tại cơ quan xí nghiệp hay tổ chức mình đang lãnh đạo. Nói theo Đức Đạt Lai Lạt Ma thì: “Làm thế nào để những người trong hỏa ngục thực hành được đức kiên nhẫn, khoan dung, và bình tĩnh?” Vì khi chúng ta tạo ra bất công, chúng ta cũng sẽ là nạn nhân của nỗi bất an, bởi lẽ chúng ta vẫn phải sống với nỗi lo âu thường trực về tương lai bất trắc nếu vụ việc bị đổ bể phanh phui hay…1001 lý do dằn vặt khác. Một khi không sống chánh niệm, hay tư duy đúng, chúng ta nhấn thân trong những đam mê quyền lực và quyền lợi và “bán mình cho quỷ dữ”, ở đây là lòng tham. Giáo dục con người là căn bản giải quyết mọi vấn đề. Chúng ta không ngạc nhiên khi ở Thái Lan, những cảnh sát ăn hối lộ bị phát hiện được gửi vào chùa để tu tập và các nhà cầm quyền quan niệm phải giáo dục từ gốc của vấn đề là: diệt trừ lòng tham. Thế nên, khi đã có Chánh tư duy, người có quyền sẽ tự nâng cao tâm hồn mình, hành động chân chính, không vận dụng quyền để cầu lợi bất chánh, không tham lam trộm cắp của công hay của người khác, không cho những xu hướng xấu trong tâm hồn khởi dậy. Sống và làm việc theo chánh niệm. Đấy chính là con đường chân chánh mà chúng ta đang mong mỏi những người được trao trọng trách ngồi trên nuôi dân theo đó mà đi hay những người tu mà muốn được giải thoát kiếp này… Thì hãy diệt trừ cái “Quyền” và “Lợi” chi phối con người mình.

YAUA