Thứ sáu, 17/04/2026
Bài viết
Làm chủ cuộc đời
Cập nhật: 31/03/2020
Nếu có ai đó biện minh rằng: sở dĩ chúng ta trở nên bần cùng, khốn khổ hay xấu xa, độc ác như vậy là do hoàn cảnh tác động, đưa đẩy… Vậy có khi nào bạn nhận ra một điều rằng: hoàn cảnh tạo ra cơ hội cho ta, nhưng cách xử trí và giải quyết vấn đề lại nằm ở chính suy nghĩ và hành động của bản thân mỗi người. Chúng ta thường đổ lỗi tại thế này thế kia, hay tôi không phải như vậy; cố gắng tìm cho mình một lý do nào đó hợp lý nhất, để bao biện những lỗi lầm sai trái của bản thân, mà có rất ít người dám can đảm đối diện nhìn nhận. Cuộc sống luôn tạo ra cho ta những hoàn cảnh bất lợi hay thuận lợi, nghịch duyên hay thuận duyên, nhưng cách xử lý lại phụ thuộc vào chính bản thân mỗi người. Mỗi người đều có cách nhìn nhận và xử trí khác nhau, không ai giống ai. Nhưng nhìn chung, đều có hướng giải quyết theo hai cách nhìn nhận tích cực và tiêu cực.
Người tiêu cực thường nhìn nhận vấn đề ở những điểm không tốt như: tự ti, mặc cảm và thường buông xuôi, bỏ cuộc vì không đủ can đảm, năng lực để giải quyết vấn đề. Nhưng người có suy nghĩ tích cực, thì họ lại nhìn nhận vấn đề ở một khía cạnh khác khách quan hơn. Họ sẽ nhìn ra được những giá trị tốt đẹp. Vì thế, họ khắc phục được những khó khăn, giải quyết vấn đề một cách tốt nhất, thay vì bỏ cuộc hay đổ lỗi cho kẻ khác. Đường đời cũng như cuộc chạy đua. Nếu không cố gắng tiến về phía trước, thì chắc chắn bạn sẽ bị bỏ lại sau lưng, và không một ai khờ dại chờ đón bạn ở cuối chặng đường.
Ai ai cũng có mục đích, lý tưởng sống cho riêng mình, không ai giống ai. Nhưng họ đều có chung một niềm mơ ước, đó là muốn được hạnh phúc, được vui vẻ tận hưởng những điều tốt đẹp nhất trên cuộc đời. Vậy sao chúng ta không tự tạo ra những điều đó cho bản thân bằng tất cả khả năng vốn có của mình? Bằng chứng là chúng ta có thể tự tạo ra hoàn cảnh và làm chủ hoàn cảnh của mình. Chúng ta cũng có thể quyết định tương lai tốt đẹp của bản thân, bằng cách từ bỏ và dứt trừ những điều xấu ác gây tổn hại đến kẻ khác, cố gắng phát triển những điều thiện, mang lại hạnh phúc an vui cho mình và người. Không ai có thể sống hạnh phúc dựa trên đau khổ của kẻ khác. Đức Phật có dạy rằng:
“Chúng sanh cầu an lạc
Ai dùng trượng hại người
Để tìm lạc cho mình
Đời sau không được lạc”.
“Chúng sanh cầu an lạc
Không dùng trượng hại người
Để tìm lạc cho mình
Đời sau được hưởng lạc”.
(Pháp Cú 131-132, phẩm Hình Phạt)
Và với mười điều thiện căn bản trong đạo Phật, giúp ta có được đời sống an lạc ngay trong hiện tại và mai sau. Đó là ba nghiệp thiện của thân, khẩu và ý, hay còn gọi là mười nghiệp thiện của thân, khẩu, ý. Bao gồm: thân (hành động) không sát sanh, không trộm cắp, không tà dâm. Khẩu (lời nói): không nói dối, không nói lưỡi đôi chiều, không nói lời thêu dệt, không nói lời hung ác. Ý (suy nghĩ): không tham lam, không sân hận, không si mê tà kiến. Việc thực hành theo mười điều thiện giúp cho người con Phật nhận thức một cách độc lập, tự do tự chủ, có sự tỉnh giác, không bị những tín điều, giáo điều, những xu hướng ỷ lại vào quyền năng, thần lực gia hộ, phù trì làm cho đức tin thêm mù quáng, thủ tiêu hết mọi ý chí suy tư tự chủ cá nhân. Thêm vào đó, nhờ sự thực hành mười điều thiện này, làm nền tảng cho sự an vui giải thoát lâu dài về sau. Từ đó, ta loại trừ được những hoàn cảnh gây nên sự bất lợi, biếng nhác, do dự hay những lo âu, phiền muộn, là nguyên nhân gặm nhấm, thiêu đốt con người trở nên héo tàn theo thời gian; hay những đố kỵ, ghét ganh, bỏn xẻn; hay chiến tranh gây ra sự đau khổ, oán thù… đều do thiếu đi sự tu tập của thân, khẩu và ý. Cho nên, một tâm hồn, một cuộc sống có mục tiêu, có sự cố gắng, nỗ lực phấn đấu trên nền tảng chánh pháp; và với tấm lòng yêu thương chân thật đặt trên tư tưởng bình đẳng, mới đem lại ý nghĩa và hạnh phúc trọn vẹn nhất.
Do vậy, muốn làm chủ được vận mệnh cuộc đời, trước tiên ta phải làm chủ được ba nghiệp thiện. Ba nghiệp này được hoàn toàn trong sạch, không lỗi lầm, sẽ tạo ra cho chúng ta vô số hoàn cảnh tốt đẹp, hạnh phúc nhất, đem đến sự an lạc, giải thoát về sau.
Tâm Thế