Phật giáo, băng nhũ, và nỗ lực yêu thương kẻ thù
Trong một khóa thiền chuyên sâu, tôi dành phần lớn thời gian tham gia vào việc thực hành trí huệ lấy chánh niệm làm gốc. Với chủ đề metta, thuật ngữ Pali có nghĩa là lòng nhân ái, cho đợt thực tập dài trong tĩnh lặng để thấm nhuần tinh thần này, lấy lòng thương yêu làm nền tảng.
Metta, lòng nhân ái có thể được trau dồi thông qua một loạt các phương pháp. Bước căn bản khởi đầu đơn giản nhất là mang metta, trải lòng yêu thương chính mình và yêu mến những người tốt - người mà trái tim luôn sẵn sàng yêu thương và biết ơn. Một khi ổn định ở cấp độ này, bước kế tiếp là bạn trải lòng nhân ái, metta đến với một người bình thường, không xấu, không tốt - một người mà ta quen biết.
Bước kế tiếp trở nên thú vị và khó khăn hơn, bạn gửi Metta, trải lòng nhân ái với một người “khó chịu” hoặc "kẻ thù". Ở bước này, bạn mở rộng lòng nhân ái, yêu thương đến với người đã làm điều sai trái hoặc đã làm hại mình. Hướng tới người mà chúng ta cảm thấy tức giận, thậm chí thù hận. Điều này không có nghĩa là bạn dung thứ cho các hành vi phi đạo đức; mà là nhận biết rằng nuôi dưỡng lòng oán giận hoặc một mối thâm thù không ích lợi gì. Rõ ràng, điều này đã nâng bạn lên một tầm cao mới.
Khác với những điều khó chịu và bực bội nho nhỏ thoáng qua, tôi có vài ứng cử viên cho vị trí “kẻ thù” này (chúng ta đang nói về ứng viên cho mối quan hệ cá nhân, không phải về chính trị). Tôi rất biết ơn về điều này. Có hai ứng viên tranh nhau rất quyết liệt vị trí này. Một người là bạn thân của tôi, người cách đây vài năm đã đột ngột chấm dứt mối quan hệ bạn bè cho dù tôi đã nỗ lực rất nhiều để hàn gắn. Ứng viên thứ hai là một người đồng nghiệp luôn đối xử tệ với tôi vì một lý do nào đó mà tôi không bao giờ hiểu nổi. Tôi tạm gọi họ là Aaron và Vincent (à, nếu đặt cho họ cái tên Adolph Hitler và Osama Bin Laden thì tệ quá).
Trong suốt khóa tu học, suy nghĩ về Aaron hoặc Vincent lâu lâu lại xuất hiện trong tâm trí của tôi.
Những sự xuất hiện như vậy mang lại rất nhiều sắc thái: trong đầu mình, tôi thấy lại chính tôi đang ở trong cuộc chiến, giở lại từng trang những cuộc trò chuyện, tranh cãi hay là khích bác nhau giữa chúng tôi. Thấy chính tôi đang giận dữ, oán hận, hoặc xấu hổ; Tôi phân tích lại không biết bao nhiêu lần, những sai lầm đó bắt nguồn từ đâu, ai là người có lỗi, làm thế nào để hàn gắn sự rạn nứt.
Có những lúc, tôi gửi metta, trải lòng từ bi, khoan thứ cho họ. Có khi, tôi lại khoan dung và từ bi với chính mình, về nỗi đau khi phải mang trong lòng những vết thương chưa được chữa lành. Hoặc tôi có thể hình dung, với một niềm vui đen tối, khi họ bị sỉ nhục trước công chúng.
Trong khóa thiền định, sự tĩnh lặng kéo dài vài ngày hoặc vài tuần, khi mà hình ảnh của Vincent hay Aaron không còn xuất hiện trong tâm trí, cuối cùng tôi cũng đã có thể gửi metta, trải lòng lòng từ bi ra với họ sau khi mụ mẫm đi xuyên qua các cảm xúc lẫn lộn lúc nghĩ về họ. Và rồi khi ngọn lửa hoặc tảng băng của lòng oán hận nổi lên thì tất cả lòng từ bi lại bị che lấp hết.
Tôi tin vào sự tu tập, thực tập này. Tôi tin việc chuyển nội tâm về hướng tốt sẽ mang lại lợi ích cho chúng ta. Ngay cả đối với những người đã làm điều sai trái đối với chúng ta hoặc đã gây hại cho thế giới. Tôi đã có kinh nghiệm, nhiều lần, khi tôi thực sự mở lòng mình ra theo cách này, tôi cảm nhận được niềm hạnh phúc sâu sắc và thấy mình chạm đến cả nhân loại, hạnh phúc hơn hẳn so với khi tôi nuôi dưỡng lòng thù hận hay gặm nhấm nỗi buồn của chính mình, vị ngọt của lòng thù hận có thể xuất hiện trong chốc lát nhưng sẽ để lại dư vị đắng và độc hại mãi về sau.
Tuy nhiên, không có bất ngờ ở đây: niềm tin này không làm cho cuộc hành trình có một quả tim nhân ái trở nên bớt phức tạp hơn.
Một buổi chiều chuyên cần tu học, khi đi bộ trở về phòng ký túc xá của tôi sau khi ăn trưa, tôi dừng lại để nhìn ra ngoài cửa sổ của dãy hành lang hẹp ở tầng hai. Đó là một ngày mùa đông tươi sáng. Ánh mặt trời chiếu sáng xuyên qua dãy cửa sổ.
Tôi để ý thấy một hàng băng nhũ bám vào mái nhà gần đó. Một cách thong thả, tôi ngắm nhìn mặt trời đầu buổi chiều dần chiếu xuyên qua mái nhà. Lúc đầu, hàng chục băng nhũ lớn nhỏ khác nhau nằm trong bóng mát. Nhưng tôi đã đến đúng lúc chứng kiến mặt trời dần dần chiếu vào các băng nhũ, từng cái một. Bị ánh nắng mặt trời trực tiếp chiếu vào, đầu tiên các băng nhũ trở nên sáng lấp lánh, và sau đó tan chảy.
Thật là hay! Tôi bắt đầu dự đoán: chẳng bao lâu sau khi mặt trời chiếu vào, các băng nhũ sẽ bắt đầu tan chảy, và sau đó rơi khỏi mái nhà. Thật là một ngày hoàn hảo khi được giải trí một cách ngẫu nhiên như thế này. Mặt trời chiếu sáng đủ ấm để khiến các băng nhũ từng cái từng cái một rơi xuống như mũi dao găm rơi ra khỏi vỏ.
Cuối mái nhà, ngay tại góc, các băng nhũ dài hơn và dày hơn. Đây rõ ràng là nơi băng nhũ dễ hình thành nhất và lâu tan nhất. Những cột băng nhũ tại góc này cũng tan chảy, nhưng chậm hơn so với các băng nhũ khác. Khối băng nhũ này quá cứng, chắc nên khó có thể rơi ra hoặc tan chảy hoàn toàn, ít nhất là trong buổi chiều nay. Băng nhũ không thể đóng trên mái nhà vĩnh viễn vì đây là New England, và mùa xuân sẽ đến. Tuy nhiên trong tương lai gần những cột băng sẽ vẫn gắn liền với mái hiên nhà.
Và rồi tôi nghĩ về Victor và Aaron. Những vết thương lòng sâu sắc của tôi giống như những chiếc băng nhũ cứng đầu này. Tôi có thể sống nhiều ngày, nhiều mùa, không cảm thấy băng giá trong tim. Nhưng khi tôi bắt đầu suy ngẫm về ”kẻ thù”, người đã đối xử bất công với tôi, băng nhũ Victor và Aaron đã hình thành ở góc tối nhất, tan chảy chậm nhất, và gần như không muốn tan ra thành nước.
(Tôi đã dành mùa đông năm 2012 sống trong sự tĩnh lặng trong một khóa tu tự hành tại rừng Forest Refuge, một trung tâm thiền định Phật giáo vùng nông thôn Massachusetts. Trang Blog này hai lần hàng tháng sẽ chia sẻ phương thức các khóa thiền định chuyên sâu giúp định hướng cuộc sống hàng ngày).
Theo Huffingtonpost
Việt dịch: Diệu Liên HoaSteven Schwartzberg