Viên gạch xấu xí

Người hữu duyên tìm đến với Phật pháp, không ngoài mục đích phát triển tâm linh, tìm cầu sự an lạc. Cũng mục đích ấy, nhưng có nhiều người hiểu sai, hành sai, vì họ thường cầu xin, van vái chư Phật, Bồ Tát ở nơi xa xôi nào đấy. Nhưng chư Phật, Bồ Tát có thực sự ở xa mình không?

Nhiều người hướng ngoại tìm cầu, xin xỏ, van vái đức Phật, Bồ Tát phù hộ cho mình được cái này, được cái kia, điều đó cũng không sai. Bởi sau khi cầu xin mình có thêm động lực, bỏ thời gian, công sức, tâm huyết để cố gắng hoàn thành mục tiêu thì điều ấy không sai. Nhưng nếu chúng ta cầu xin mà không chịu cố gắng, cứ ngồi “chờ sung rụng” thì tiêu rồi! Người đó chỉ hiểu đức Phật qua lăng kính của tôn giáo mà thôi. Người học Phật, hiểu Phật, tu Phật thì quay vào trong thân tâm mình, quan sát, theo dõi tiến trình của danh - sắc. Chúng luôn luôn sanh diệt, biến đổi không ngừng, do nhân duyên hợp lại mà thành, khi duyên tan rã thì chúng cũng không còn. Cảnh sanh, già, bệnh, chết không ai có thể tránh khỏi. Hiểu được thân này là không thật có, vô thường, không có tự thể trường tồn, bất biến, người đệ tử Phật không bi oan, chán đời, yếm thế, mà ngược lại, họ sống hết mình bằng tất cả nhiệt huyết và năng lượng nhựa sống của mình. Họ trân trọng khoảng thời gian ngắn ngủi, vô thường của dòng đời này để làm lợi ích co mình và cộng đồng. Bằng cách tự mình tu học Phật pháp, hướng dẫn và tạo điều kiện thuận lợi cho người khác được tu học và hưởng được niềm an lạc của sự tu tập ấy. Người như vậy thì đức Phật luôn hiện hữu trong họ. Vậy thì đức Phật hiện hữu như thế nào trong họ? Đức Phật hiện hữu qua các hành vi ứng xử ôn hòa, lời nói chân thật, suy nghĩ thiện lành… Hay nói cách khác, là các hành động thân thiện, khẩu thiện, ý thiện trong đời sống, ứng xử hằng ngày với mọi người xung quanh. Đôi khi, mình ở chung với nhau nhưng không biết trân trọng nhau và trân trọng khoảng thời gian ở bên nhau; đôi lúc còn xem thường nhau vì thấy các lỗi, các khuyết điểm của nhau, dẫn đến không thích, thậm chí ghét bỏ. Mình thờ ơ và vô tâm như vậy đó! Những khi như vậy thì tâm lý phần đông sẽ chỉ thấy cái khuyết điểm của người khác chứ không thấy được ưu điểm của đối phương. Mắt mình bị che mờ bởi tâm tham lam, sân hận và si mê, do vậy thiếu vắng sự lắng nghe, không nghe thì không hiểu, không hiểu thì không thông cảm, không thông cảm thì không có thương. Thiền Sư Ajahn Brahm có kể câu chuyện về việc Ngài tự tay mình xây dựng một bức tường như sau:

“Việc xây một bức tường mới nhìn qua tưởng dễ: chỉ cần lấy cái bay xúc một ít xi măng trét xuống rồi gắn một viên gạch lên, gõ nhẹ đầu này một chút, gõ nhẹ đầu kia một chút là xong. Nhưng khi bắt tay vào việc thì không dễ chút nào, vì khi tôi gõ đầu này thì đầu kia của viên gạch lại nhổng lên, và khi tôi gõ đầu kia thì cả vien gạch xệ xuống, không còn nằm đúng hàng nữa. Thế là phải nhấc viên gạch ra, trét thêm xi măng và làm lại.

Là một tu sĩ từng học hạnh kiên nhẫn nên tôi không ngại làm đi làm lại, miễn sao tất cả viên gạch phải được sắp ngay thẳng dù tốn bao nhiêu thì giờ cũng được. Thế rồi cuối cùng tôi cũng xay xong một bức tường gạch và lùi ra xa để chiêm ngưỡng nó. Đúng lúc đó tôi mới nhìn thấy – hỡi ơi – có hai viên gạch méo! Tất cả viên gạch khác đều ngay hàng nhưng hai viên này lú ra và hơi xệ xuống dưới. Nó làm xấu cả bức tường, thật là uổng phí!

Lúc đó xi-măng đã khô cứng, không thể lấy hai viên gạch này ra được nữa. Tôi bèn hỏi thầy trụ trì là tôi phải phá bức tường này ra làm lại không, vì tôi đã vụng về làm hư bức tường. Nhưng thầy trụ trì bảo để nguyên như vậy.

Trong lúc tu viện đang xây, lâu lâu có vài người khách đến thăm và tôi phải hướng dẫn họ đi vòng quanh xem công trình xây cất. Mỗi lần như thế, tôi luôn khéo léo tìm cách không cho họ đi ngang qua bức tường có hai viên gạch xấu. Nhưng một ngày kia, tôi vừa đi vừa nói chuyện với một người khách thì vô tình ông ta ngó thấy bức tường của tôi.

“Bức tường này đẹp đấy chứ!”, ông khách nói như vậy.

“Xin lỗi ông, ông có để quên mắt kiếng ngoài xe không? Mắt ông có bị vấn đề gì không? Bộ ông không nhìn thấy hai viên gạch méo kia làm xấu cả bức tường sao”? Tôi ngạc nhiên hỏi ông.

Câu trả lời của ông đã làm thay đổi toàn diện cái nhìn của tôi về bức tường, về chính cá nhân tôi và nhiều khía cạnh khác của cuộc đời. Ông nói: “Có chứ! Tôi có nhìn thấy hai viên gạch méo kia, nhưng tôi cũng nhìn thấy được 998 viên gạch thẳng còn lại”.

Tôi nghe bàng hoàng cả người. Lần đầu tiên sau ba tháng, tôi mới có thể nhìn thấy những viên gạch khác ngoài hai viên gạch méo kia. Bên trên, bên dưới, bên phải, bên trái của hai viên gạch này, tất cả những viên khác đều ngay hàng thẳng lối. Hơn nữa, những viên gạch tốt này, chúng nhiều hơn gấp trăm lần hai viên gạch xấu. Trước kia, mắt tôi chỉ nhìn thấy có hai viên gạch này và tôi giống như kẻ mù đối với những viên gạch khác. Đó là lý do vì sao tôi không thể chịu nổi khi nhìn bức tường và cũng không muốn ai nhìn thấy nó. Vì vậy mà tôi đã muốn đập phá nó đi cho khuất mắt. Giờ đây tôi đã thấy được những viên gạch tốt kia và nhìn chung bức tường cũng dẹp đấy chứ, giống như lời ông khách nói. Mãi đến bây giờ, sau hơn hai mươi năm, tôi đã quên bẵng không còn biết hai viên gạch xấu kia nằm chỗ nào nữa”.

Không biết bao nhiêu cặp vợ chồng đã tan vỡ hoặc ly dị vì họ chỉ nhìn thấy “hai viên gạch xấu” nơi người kia? Đã có bao nhiêu người tong chúng ta đã trở nên chán đời và muốn tự tử vì không còn nhìn thấy gì khác ngoài “hai viên gạch xấu” nơi mình? Trong khi đó, trên thực tế, chúng ta còn rất nhiều những viên gạch tốt ở khắp bên trên, bên dưới, bên phải, bên trái, nhưng lại không nhìn thấy. Chúng ta chỉ nhìn thấy “hai viên gạch xấu”, chỉ nhìn thấy lỗi lầm, nên muốn đập phá để không còn thấy nó nữa. Và tiếc thay, nhiều khi chúng ta đập nát luôn cả “bức tường đẹp” kia.

Trong người chúng ta, ai nấy đều có “hai viên gạch xấu”, nhưng cùng lúc cũng có rất nhiều viên gạch tốt. Một khi thấy được điều này thì sự vật không còn tệ như ta tưởng. Không những chúng ta sống bình an hơn với chính mình, mà còn chấp nhận được những khuyết điểm của mình và của người khác.

Tâm Hoạch